Praca w upale może szybko zmienić zwykłą zmianę w realne zagrożenie dla zdrowia. Sprawdzam, jakie obowiązki ma pracodawca, kiedy należą się napoje i dodatkowe przerwy, czy można odmówić wykonywania zadań oraz co zmienią nowe przepisy dotyczące maksymalnej temperatury.
Najważniejsze zasady pracy podczas wysokich temperatur
- Napoje muszą być dostępne bezpłatnie, gdy w pomieszczeniu temperatura przekracza 28°C, a na zewnątrz 25°C.
- Pracodawca powinien organizować zadania tak, aby ograniczyć przegrzanie, nasłonecznienie i spadek koncentracji.
- Dodatkowe przerwy, rotacja stanowisk lub skrócenie czasu pracy są możliwe bez obniżania wynagrodzenia.
- Odmowa pracy jest dopuszczalna wtedy, gdy warunki stwarzają bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, a pracownik zawiadomi przełożonego.
- Od 11 stycznia 2027 r. zaczną obowiązywać maksymalne limity temperatury dla części stanowisk.
Co przepisy mówią dziś o pracy w wysokiej temperaturze
W 2026 roku przepisy nie ustanawiają jeszcze jednej, uniwersalnej maksymalnej temperatury dla wszystkich stanowisk. Nie oznacza to jednak, że pracodawca może ignorować warunki panujące w hali, biurze czy na placu budowy. Musi zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy, odpowiednie do rodzaju wykonywanych zadań oraz wysiłku fizycznego.
Najważniejsze progi dotyczą napojów profilaktycznych. Pracodawca powinien je zapewnić, gdy temperatura wynikająca z warunków atmosferycznych przekracza 28°C w pomieszczeniu albo 25°C na otwartej przestrzeni. Napoje mają być dostępne przez całą zmianę, w ilości odpowiadającej potrzebom pracowników. Nie można zastąpić ich ekwiwalentem pieniężnym.
Obowiązek może wynikać także z charakteru pracy. Dotyczy między innymi wysiłku powodującego wydatek energetyczny powyżej 1500 kcal u mężczyzn lub 1000 kcal u kobiet w ciągu zmiany, a także pracy w gorącym mikroklimacie, gdy wskaźnik WBGT przekracza 25°C. Przy dużym wysiłku napoje powinny być dodatkowo wzbogacone w sole mineralne i witaminy.
Co zmieni się od 2027 roku
Podpisana w 2026 roku nowelizacja wprowadzi bardziej konkretne limity. Od 11 stycznia 2027 r. temperatura w pomieszczeniach pracy nie będzie mogła przekraczać 35°C. Przy ciężkiej pracy fizycznej na otwartej przestrzeni limit wyniesie 32°C, z uwzględnieniem wskazanych w przepisach progów wydatku energetycznego.
Po przekroczeniu tych wartości praca nie będzie mogła być wykonywana, choć nowe zasady nie obejmą wszystkich rodzajów prac i wszystkich grup zawodowych. Wcześniej, po przekroczeniu 28°C w pomieszczeniu lub 25°C na zewnątrz, pracodawca będzie musiał zastosować rozwiązania techniczne albo organizacyjne ograniczające wpływ temperatury na zdrowie.
Co pracodawca powinien zapewnić podczas upałów
Sama butelka wody nie rozwiązuje problemu, jeśli pracownik przez osiem godzin stoi w pełnym słońcu albo pracuje w niewentylowanej hali. W praktyce liczy się cały system zabezpieczeń: napoje, cień, przerwy, wentylacja i rozsądne planowanie zadań.
- stały i bezpłatny dostęp do wody lub innych odpowiednich napojów,
- miejsce odpoczynku zacienione i zadaszone przy pracy na zewnątrz,
- sprawna wentylacja albo klimatyzacja, bez kierowania zimnego strumienia bezpośrednio na pracownika,
- rolety, żaluzje lub inne zabezpieczenia przed nadmiernym nasłonecznieniem,
- odzież robocza i środki ochrony dostosowane do temperatury, wilgotności oraz promieniowania UV,
- rotacja między stanowiskami, dodatkowe przerwy albo zmiana godzin wykonywania najbardziej obciążających zadań.
Przy pracach brudzących wykonywanych w wysokiej temperaturze trzeba zapewnić także wodę do celów higienicznych. Co do zasady chodzi o co najmniej 90 litrów dziennie na pracownika, a w określonych warunkach, gdy pracownicy korzystają z natrysków, stosuje się wartość 60 litrów.
Skrócenie zmiany lub wprowadzenie dodatkowych przerw nie może oznaczać obniżenia należnego wynagrodzenia. Nie jest to jednak automatyczne prawo do wcześniejszego wyjścia z pracy. Decyzję podejmuje pracodawca, uwzględniając ocenę ryzyka i realne warunki na danym stanowisku.
Przeczytaj również: Jak zgłosić pracodawcę do PIP i dobrze przygotować skargę
Jak powinien wyglądać rozsądny plan dnia
Najcięższe zadania najlepiej zaplanować rano, zanim temperatura i nasłonecznienie osiągną najwyższy poziom. Przy pracy fizycznej dobrze działa krótsza ekspozycja i częstsza rotacja, zamiast jednej długiej przerwy dopiero po kilku godzinach.
Moim zdaniem właśnie organizacja pracy robi największą różnicę. Nawet najlepsza klimatyzacja nie pomoże osobie, która nie może odejść od rozgrzanej maszyny, napić się wody ani odpocząć w cieniu.
Kiedy pracownik może powstrzymać się od pracy
Pracownik może powstrzymać się od wykonywania pracy, gdy warunki nie odpowiadają przepisom BHP i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia. Dotyczy to zarówno pracy na zewnątrz, jak i w pomieszczeniu. Sam fakt, że jest gorąco, nie oznacza jeszcze automatycznie prawa do opuszczenia stanowiska.
W takiej sytuacji trzeba niezwłocznie zawiadomić przełożonego i wskazać, na czym polega zagrożenie. Jeżeli niebezpieczeństwo jest bezpośrednie, pracownik może oddalić się z miejsca zagrożenia. Zachowuje wtedy prawo do wynagrodzenia i nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji prawidłowego skorzystania z tego uprawnienia.
Najbezpieczniej zgłosić problem w sposób, który zostawia ślad, na przykład wiadomością e-mail albo krótką notatką po rozmowie. Warto opisać temperaturę, brak wody, brak cienia, objawy złego samopoczucia i reakcję przełożonego. Jeśli problem się powtarza, można zwrócić się do osoby odpowiedzialnej za BHP, przedstawiciela pracowników lub Państwowej Inspekcji Pracy.
Jeżeli lekceważenie warunków BHP skłania do zmiany zatrudnienia, trzeba wcześniej ustalić okres wypowiedzenia umowy o pracę. To pozwala realnie ocenić, kiedy można zakończyć pracę, zamiast podejmować decyzję pod wpływem upału i frustracji.
Kto wymaga dodatkowej ochrony
Nie każdy pracownik reaguje na wysoką temperaturę tak samo. Większego ryzyka można spodziewać się przy chorobach układu krążenia, odwodnieniu, przyjmowaniu niektórych leków, pracy w odzieży ochronnej oraz przy dużym wysiłku fizycznym. Dlatego ocena ryzyka powinna uwzględniać nie tylko wskazanie termometru, ale również wilgotność, nasłonecznienie i tempo pracy.
| Grupa lub sytuacja | Najważniejsza zasada |
|---|---|
| Praca na zewnątrz | Przy temperaturze powyżej 25°C potrzebne są bezpłatne napoje, możliwość odpoczynku w cieniu i organizacja ograniczająca ekspozycję. |
| Praca w pomieszczeniu | Po przekroczeniu 28°C pracodawca zapewnia napoje i powinien ograniczać nagrzewanie pomieszczenia. |
| Praca ciężka fizycznie | Przy dużym wydatku energetycznym napoje mogą wymagać wzbogacenia w sole mineralne i witaminy. |
| Pracownicy młodociani | Nie wolno ich zatrudniać w pomieszczeniach, gdzie temperatura przekracza 30°C, a wilgotność względna 65%. |
| Ciąża i karmienie piersią | Jeśli warunki są uciążliwe lub szkodliwe, pracodawca powinien przenieść pracownicę do innej pracy, a gdy nie jest to możliwe, zwolnić ją z obowiązku pracy na potrzebny czas. |
| Praca zdalna | Obowiązek zapewnienia napojów profilaktycznych w opisanych progach nie dotyczy pracy zdalnej wykonywanej z domu. |
W przypadku pracy zdalnej nie oznacza to, że pracodawca może ignorować kwestie bezpieczeństwa. Oznacza tylko, że przepisy o napojach profilaktycznych są związane z warunkami stanowiska organizowanego przez pracodawcę, a nie z każdą temperaturą panującą w prywatnym mieszkaniu.
Jak rozpoznać przegrzanie i zareagować
Pierwsze sygnały to zwykle silne pragnienie, ból głowy, osłabienie, zawroty, nudności, skurcze mięśni i problemy z koncentracją. Nie warto czekać, aż objawy miną same. Trzeba przerwać zadanie, przejść w chłodniejsze miejsce, poluzować odzież i powoli uzupełniać płyny.
Splątanie, utrata przytomności, drgawki lub bardzo wysoka temperatura ciała mogą wskazywać na udar cieplny. To stan nagły, w którym należy wezwać pomoc pod numerem 112, schładzać poszkodowanego i nie zostawiać go samego.
Najczęstszy błąd polega na traktowaniu złego samopoczucia jako braku odporności albo chwilowej słabości. W gorących warunkach spada koncentracja, rośnie liczba pomyłek i wypadków, dlatego zgłoszenie objawów jest elementem odpowiedzialnego BHP, a nie powodem do wstydu.
Jak przygotować zmianę, żeby upał nie przejął kontroli
Przed rozpoczęciem pracy warto sprawdzić temperaturę na stanowisku, dostęp do napojów, miejsce odpoczynku oraz plan zadań. Kierownik powinien ustalić, kto reaguje na zasłabnięcie, gdzie znajduje się apteczka i kiedy wykonywane będą najcięższe czynności.
- pij regularnie małymi porcjami, zanim pojawi się silne pragnienie,
- noś lekką, przewiewną odzież, jeśli nie koliduje ona z wymaganiami ochronnymi,
- korzystaj z nakrycia głowy i ochrony przed słońcem przy pracy na zewnątrz,
- zgłaszaj zawroty głowy, skurcze, nudności i problemy z koncentracją,
- nie wracaj od razu do ciężkiego zadania po zasłabnięciu,
- nie zastępuj wody alkoholem ani dużą ilością napojów energetycznych.
Przy okazji planowania letniego odpoczynku dobrze sprawdzić, ile dni urlopu faktycznie przysługuje. Dla części osób znaczenie ma staż urlopowy po technikum, który może wpływać na wymiar urlopu i ułatwić zaplanowanie dłuższej przerwy w najgorętszym okresie.
Najrozsądniejszy plan na najgorętszą zmianę
Najlepsza ochrona przed wysoką temperaturą nie opiera się na jednym rozwiązaniu. Potrzebne są jednocześnie napoje dostępne przez całą zmianę, cień lub chłodniejsze pomieszczenie, sensowne przerwy i możliwość szybkiego zgłoszenia zagrożenia.
Pracownik nie powinien sam rozstrzygać, że każda wysoka temperatura pozwala mu opuścić stanowisko, ale też nie musi biernie akceptować warunków zagrażających zdrowiu. Najważniejsze jest szybkie reagowanie, dokumentowanie problemu i rozmowa o zmianie organizacji pracy, zanim upał doprowadzi do wypadku.
